Kestrel's Nest

Trioedd Cerdd

Cyfrinach Beirdd Ynys Prydain

(Abertawy, 1829)
by 'Y Diweddar Iolo Morganwg'
pp.43-47

LLYMMA DRIOEDD CERDD

A DYNNWYD I MAES O'R HEN LYFRAU BARDDONIAETH, AG YNDDYNT
Y MAE LLAWER O DDYSG, AG ATHRAWIAETH,
A BARN, AR GERDD A BARDDONIAETH.

___________
___________

1.  Tri pheth a wnant Brydydd; Awen, Gwybodaeth, a Chynhyrfiad.

2.  Tair Cynneddf Awen; hardd feddwl, priodol feddwl, ag amrywedd feddwl.

3.  Tri Chyfeillion Awen; Nwyf, Callineb, a Digrifwch.

4.  Tair effaith Awen; Haelioni, Gwarineb, a Charedigrwydd.

5.  Tri anhepcor Awen; Deall, Ystyriaeth, ag Amynedd.

6.  Tri pheth a gynnydd Awen; ei hiawn arfer, ei mynych arfer, a llwyddiant o'i harfer.

7.  Tair diben Prydyddiaeth; cynnydd Daioni, cynnydd Deall, a chynnydd Diddanwch.

8.  Tair Dyledswydd Bardd; iawn ganu, iawn ddysgu, ag iawn farnu.

9.  Tri deunyddion Cerdd Dafod; Iaith, Crebwyll, a Chelfyddyd.

10.  Tri anhepcor Iaith; purdeb, amledd ag hyweddiant.

11.  Tair ffordd ydd amlhëir Iaith; amrafaelu geiriau cyfystyr, amryfodd gylmeiriau, ag amrywddull ymadrodd.

12.  Tair cynneddf purdeb ar Iaith; prif ansodd, prif arfer, a phrif ddeunydd.

13.  Tair caingc hyweddiant Iaith; a ddeellir, a hoffir, ag a gredir.

14.  Tair Colofn Synwyr; eglurdeb, llawnder, a chyfiawnder.

15.  Tair Colofn Eglurdeb; y gair a fo raid, y maint a fo raid, a'r ddull a fo raid.

16.  Tair Colofn Llawnder; priodol feddwl, aml feddwl, ag amgen feddwl.

17.  Tair Cynneddf cyfiawn Fyfyrdod; a ddichon fod, a ddylai fod, ag y sydd hardd ei fod.

18.  Tair Cynrann Celfyddyd; anian, lles, a phriodoldeb.

19.  Tri Chynnod Anian a Hanfod; lle nis gellir gwell; lle ni ellir amgen; a'r lle nid rhaid amgen.

20.  Tri Chynnod Lles Celfyddyd; ei hoffi gann y Byd; ei rhinwedd yn gwellhau'r Byd; a'i pherffeithgamp yn cynnal ei hun.

21.  Tri Nod priodoldeb Celfyddyd; iawn achos, iawn ymdrefn, ag iawn gyfuniad.

22.  Tri amser Celfyddyd; pan fo iawn, pan fo hardd, a phan fo rhaid.

23.  Tair hyweddiant Celfyddyd; ar a'i hoffo, ar a'i deallo, ag ar a'i dirper.

24.  Tri harddwch Cerdd; mawl heb druth; nwyf heb anlladrwydd; a dychan heb serthyd.

25.  Tri anhepcor Cerdd; Awenfryd, Celfyddbwyll, a Gwirionedd.

26.  Tri theccad Cerdd; hardd Grebwyll, hardd Berthynas, a hardd Gywreingamp ar Fydryddu.

27.  Tail sail Awen; rhod Duw, ymgais Dyn, a danwain Bywyd.

28.  Tri rhyw Gerddor y sydd; Bardd, Ofydd [1], a Theuluwr [1].

29.  Tripheth a ffrwythlona'r Awen; Diddanwch Meddwi, Coledd daionus Feddwl, a phorthi Cof.

30.  Tripheth a ddephorthant Gof, ymgais a gwraidd Gwybodau, Cyfiawnder Gwybodau; a'r achos cofio Gwybodau, parth y rhaid wrthynt.

31.  Tri pheth a dderchaif Awen; dysg, ymgais, a pharch.

32.  Tri ardderchogrwydd Cerdd; godidog Iaith, godidog Ystyr, a godidog Grebwyll.

33.  Tri rhaid Cerdd; godidog Amcan, godidog Synnwyr, a godidog Ddeunydd.

34.  Tri harddwch Synwyr; eglurdeb, cywirdeb, a newydd-deb.

35.  Tri amrywiaeth Cerdd; amrywiaeth Myfyrdod, amrywiaeth Iaith, ag amrywiaeth Colofn Cerdd.

36.  Tri amrywiaeth Bann; amrywiaeth Cyhydedd, amrywiaeth Cynghanedd, ag amrywiaeth Accen.

37.  Tri gwychder Cerdd; Hygaredd, Hyawdledd, ag Ehofnder.

38.  Tri melusder Cerdd; hawsder deall, trynwyf Iaith, a mwythusber Fyfyrdod.

39.  Tripheth blodeuog ar Gerdd; ystyrbell Iaith, goleuber Synwyr, a chywrain Gelfyddyd.

40.  Tripheth a wnant flas ar Gerdd; amrafaelu Iaith, amrafaelu Myfyrdod, ag amrafael gainc ar fesur.

41.  Tri chyttundeb a ddylai fod ar Gerdd; rhwng amrafaeliant a chyfundeb; rhwng rhagoriaith a chyffrediniaith; a rhwng rhyfeddol a gwir.

42.  Tripheth a bair Cerdd yn dda; ei llwyr fyfyrio, ei mynych chwilo, ag ollol ymegnio.

43.  Tri phriodoldeb Cerdd; ei maint, ei hamcan, a'i hachos.

44.  Tair rhagoriaeth Canu; iawn fydryddu, iawn ddyfalu, ag iawn ymddwyn.

45.  Tri rhagoriaeth mydr; cywreindeb, rhwyddineb, ag accen ber.

46.  Tri chynnorthwy Iaith; Trefn, Nwyf, a chyffelybair.

47.  Tair llafarwedd y sydd ar y Gymraeg; y Wenhwyseg, y Ddeheubartheg, a'r Wyndodeg. A chyfiawn ar Gerdd ymarfer a phob un o'r tair yng nghymmysg, blith draphlith, yn ol barn ag awdurdod y Prif Feirdd.

48.  Tair prif rywogaeth y sydd ar Gerdd; Mawl, Galar, a Dychan.

49.  Tri anhepcor Mydryddiaeth; Colofn, Cynghanedd, ag Awdl.

50.  Tri iawnder Cerdd; iawn Grebwyll, iawn Drefn, ag iawn Fydr.

51.  Tri iawnder y sydd ar Iaith; iawn eirioli, iawn ymddwyn, ag iawn lafar.

52.  Tair swydd Iaith; adrodd, cynhyrfu, a dyfalu.

53.  Tripheth a bair iawn ddyfalu; iawn ddewis ar air, iawn Ieithyddu, ag iawn gyffelybu.

54.  Tripheth y sydd ar iawn ddewis; y Iaith oreu, y Drefn oreu, a'r gwrthddrych gorau.

55.  Tair prif rywogaeth y sydd ar Fesur Cerdd; Cywydd, Englyn, ag Awdl.

56.  Tair Cynghanedd y sydd o brif Ansodd; Cynghanedd lusc, Cynghanedd sain, a Chynghanedd groes.

57.  Tair prif amcan Bardd herwydd pwyll a dyled; boddio Duw, lleshau Dyn, a pharchu serchogrwydd.

58.  Tair Ansodd Barddoniaeth; Athrylith Awen, Barn wrth Ddysg, a gwynfyd meddwl.

59.  Tair Colofn Gwynfyd; goddef o foddlonrwydd, gobaith y daw, a chred y bydd.

60.  Tair Colofn Dysg; gweled llawer, dioddef llawer, ag ystyried llawer.

61.  Tair Colofn Barn; eon amcan, mynych arfer, a mynych gamsynied.

62.  Tri phrif orchest Bardd; celfyddyd gyrwydded ei deall, nis gellir cynnefinach o'r symledd; godidog Fyfyrdod nis gellir addasach o'r symledd, a rhagorol briodoldeb nis gellir natuiolach o'r symledd.

63.  Tair Urddas Cerdd, gwired y peth y sonier am dano, godidocced y peth y sonier am dano, a chelfyddyd y dull y sonier am dano.

64.  Tri hoffder Cerdd; ei godidog newyddiant, yr hawsder o'i deall, a'i chywrain Brydyddiaeth.

65.  Tri chadernyd Awen; Athrylith, Cof, a Dysg.

66.  Tri bonedd Awen; Nwyf, Pwyll, a Gwybodaeth.

67.  Tri dyledogrwydd Cerddor; grymusder athrylith, cyflawnder dysg; a glendid ei gampau.

68.  Tri Thrwyogaeth Cerdd; Trylen, Trynwyf, a Thrynaws.

69.  Tri gloywineb Cerdd; gloyw Iaith, gloyw ystyr, a gloyw ddiben.

70.  Tair Rhagorgamp ar Gerddor; cyflawn ddynodiant ar bob peth, cyflwyr fanegiant, a chyflwys Ganiadaeth.

71.  Tri phriodoldeb Mesur; hyd y Bann, dull y Pennill, a phwys yr Accen.

72.  Tair diben Cerdd; gwellhau'r Deall, gwellhau'r Galon, a diddanu'r meddwl a'r serch.

73.  Tri Natturioldeb Cerdd; naturiol achos, natturiol Iaith, a natturiol drefn ar Ddychymmyg.

74.  Tri hoywder Cerdd; hoyw Iaith, hoyw Fyfyrdod, a hoyw drefn ar y Ganiadaeth.

75.  Tri chyflawnder Cerdd; cyflawnder Iaith, cyflawnder Dychymmyg, a chyflawnder Celfyddyd.

76.  Tri rhyw Gerddor Tafod y sydd; Bardd, ag arno y mae canu yn gelfydd ar fawl a doethineb, ag Ofydd, ag arno y mae canu ar serch a diddanwch; a Theulüwr, ag arno y mae canu er lles a diddanwch gwaith y Bardd a'r Ofydd [2].

77.  Tri chynnaliaeth Awen; llwyddiant, cydnabyddiaeth, a chanmoliaeth.

78.  Tripheth a ddybryn llwyddiant; priodol ymgais, hywaith ymgais, ag anghyffredin ymgais.

79.  Tripheth a ddybryn cydnabyddiaeth, Caredigrwydd, Celfyddgarwch, a Chynnefinder.

80.  Tripheth a ddybryn ganmoliaeth; hygar ymddwyn, hyddysg gelfyddyd, a glan-gampau.

81.  Tripheth a ddybrynant barch ag urddas; bonedd, glanfoes, a glanwisg; a da i Fardd wrthynt.

82.  Tri Gweinidogion Awen; Cof, Nwyt, a Dysg.

83.  Tri Nod Awen; anghyffredin ddeall, anghyffredin ymddwyn, ag anghyffredin ymgais.

84.  Tair Ffynnon Gwybodaeth; Crebwyll, Ystyriaeth, a Dysgeidiaeth.

85.  Tair Ffynnon Deall; Eonder, Nwyf, ag Ymgais. [3]

______________

A llyna Drioedd Cerdd a feddyliwyd, ag a drefnwyd gann yr Hen Feirdd a'r Awduron dysgedig gynt, pann oedd hylwydd y Gymraeg, a'i Barddoniaeth; a pheth bynnag elo'n eu gwrthwyneb, bai ydyw ar GERDD DAFOD.

Gweler Trioedd eraill ar ol diwedd Rheithiad a Dosparth y Mesurau.

_______________

1. Yr un peth, a'r un parth Gradd, yw Derwydd a Theuluwr, medd Meyryg Dafydd.
Return to the text

2. Amlwg yw nad oedd Awdur y Trioedd uchod yn deall yn iawn beth oedd gwir Ddefodau Beirdd Ynys Prydain. Gweler Trefn Gorsedd ar ddiwedd y Llyfr hwnn.
Return to the text

3. Trioedd Beirdd Tir Iarll y gelwir y rhai uchod, gan ANTONI PYWEL O LWYDARTH.